Prezydent Donald Trump jest zdecydowany wynegocjować zakończenie konfliktu z Iranem, o czym świadczy jego czwartkowe ogłoszenie tymczasowego zawieszenia broni między Izraelem a Libanem.
Mimo że stanowiska Waszyngtonu i Teheranu nadal znacznie się różnią, propozycja Trumpa, by gościć w Białym Domu premiera Izraela Binjamina Netanjahu i prezydenta Libanu Josepha Aouna, stanowi najnowszy przykład tego, jak bardzo zmieniło się stanowisko USA w ciągu zaledwie kilku ostatnich dni.
W zeszłym tygodniu prezydent określił ataki Izraela na Hezbollah w Libanie jako "osobną potyczkę" i podkreślał, że nie są one częścią porozumienia o zawieszeniu broni z Teheranem. Jednak naciskając na Netanjahu, by ten wstrzymał intensywne bombardowania, Trump wyeliminował z równania potencjalny czynnik, który mógłby zniweczyć porozumienie z Iranem.
Negocjacje w zeszły weekend w Pakistanie nie przyniosły przełomu, a Trump — w obliczu rosnących kosztów i spadających wyników sondaży — może być skłonny do spełnienia przynajmniej niektórych żądań Teheranu bardziej, niż sugeruje to jego publiczne stanowisko.
— Myślę, że zgodziłby się na więcej kompromisów, bo bardzo chce, żeby to się skończyło — mówi wysoki rangą urzędnik z regionu Zatoki Perskiej, zaznajomiony z rozmowami pokojowymi.
Trump "poważnie podchodzi do rozmów i bardzo chce, żeby to się skończyło, ale Irańczycy jak dotąd odmawiają mu tego, czego potrzebuje, żeby zachować twarz i odejść".
Pomimo oświadczenia wiceprezydenta J.D. Vance'a, że USA przedstawiły już ostateczną ofertę w Islamabadzie, za kulisami trwają rozmowy.
Amerykańskie granice
Najpierw Trump stwierdził, że wznowienie rozmów na wysokim szczeblu nastąpi już za kilka dni. Dwa dni później, w czwartek, powiedział dziennikarzom przed wyjazdem do Las Vegas, że nowa runda bezpośrednich negocjacji może się odbyć już w ten weekend.
— Iran chce zawrzeć porozumienie, a my prowadzimy z nim bardzo dobre rozmowy — stwierdził, powtarzając swoją czerwoną linię, że Teheran nie może posiadać broni jądrowej. Prezydent dodał, że "[Irańczycy] są gotowi zrobić dzisiaj rzeczy, których nie byli gotowi zrobić dwa miesiące temu".
Trump zdawał się odrzucać pomysł porozumienia, które mogłoby obejmować 20-letnie moratorium na wzbogacanie uranu przez Iran, ale wyraźnie wykluczył jedynie możliwość zdobycia broni przez Teheran. W czwartek nie powiedział konkretnie, że Iran nigdy nie będzie w stanie wzbogacać uranu.
— Mamy bardzo mocne oświadczenie, że nie będą mieli broni jądrowej przez ponad 20 lat — powiedział Trump. — Nie ma 20-letniego limitu.
Biały Dom nie odpowiedział na pytanie, czy prezydent mógłby zaakceptować porozumienie, które pozwoliłoby Iranowi wzbogacać uran do celów cywilnych w przyszłości.
— Prezydent Trump, wiceprezydent Vance i zespół negocjacyjny bardzo jasno określili granice, których Stany Zjednoczone nie przekroczą — oświadczyła rzeczniczka prasowa Karoline Leavitt. — Desperacja Irańczyków w dążeniu do porozumienia będzie tylko rosła wraz z obecnie obowiązującą, wysoce skuteczną blokadą morską prezydenta Trumpa, która kieruje tankowce w stronę wielkiej, pięknej Zatoki Amerykańskiej.
Jednak według dwóch osób zaznajomionych z trwającymi rozmowami, którym zapewniono anonimowość, 20-letnie moratorium jest w rzeczywistości propozycją administracji, kluczowym punktem 14-punktowego planu USA. Iran, jak twierdzą dwa źródła, zaproponował jedynie pięcioletnie wstrzymanie wzbogacania. Trump domaga się również, aby Teheran zgodził się zrezygnować z zapasów częściowo wzbogaconego uranu, który mógłby zostać odebrany przez uzgodnione państwo trzecie, jak dodają rozmówcy. Jak dotąd Iran odmawia rezygnacji.
Dalszy ciąg artykułu pod materiałem wideo
"Iran ma obecnie wiele kart w ręku"
Te punkty sporne jasno pokazują, że pomimo upartego twierdzenia Trumpa i Vance'a, że to oni "trzymają karty" podczas rozmów, Teheran wykazał się zdolnością do przetrwania blokad i bombardowań, jednocześnie utrzymując silną pozycję na rynkach światowych poprzez ograniczanie ruchu morskiego w cieśninie Ormuz.
Impas sprawił, że wielu światowych przywódców i analityków sceptycznie podchodzi do możliwości szybkiego osiągnięcia porozumienia, zwłaszcza biorąc pod uwagę, że negocjacje porozumienia jądrowego z 2015 r. — w skrócie często nazywanego JCPOA — między Iranem a Stanami Zjednoczonymi i pięcioma innymi krajami trwały dwa lata. I miało to miejsce po wielu wcześniejszych latach dyskusji, negocjacji, sankcji i wstępnego porozumienia.
— Iran ma obecnie wiele kart w ręku — powiedział prezydent Finlandii Alex Stubb podczas wystąpienia w Waszyngtonie na początku tego tygodnia. — Obawiam się, że taka jest rzeczywistość.
KAWNAT HAJU / AFP / AFP
Dym w Libanie po izraelskim ataku, 16 kwietnia 2026 r.
Posunięcie Trumpa z tego tygodnia, polegające na nałożeniu blokady w cieśninie Ormuz, jest próbą zniwelowania głównego atutu Iranu i sprowadzenia jego przywódców z powrotem do stołu negocjacyjnego. Chociaż blokada ogranicza ekonomiczną linę ratunkową Iranu — jego zdolność do eksportu ropy — to jednocześnie pogłębia kryzys dostaw wynikający z trwających od tygodni ograniczeń Iranu dotyczących ruchu frachtowców przez tę kluczową drogę wodną.
— Ma to na celu pokazanie Iranowi, że mamy inne opcje, że nie mogą grać na czas i uzyskać lepszego porozumienia — mówi Eyck Freymann, pracownik naukowy Instytutu Hoovera na Uniwersytecie Stanforda. — Nie mamy jednak zbyt dużej przewagi, ponieważ Iran również dostrzega, że im dłużej cieśnina pozostaje zamknięta, powodując wzrost cen ropy, tym trudniejsza staje się sytuacja polityczna prezydenta.
USA u kresu
Biały Dom oświadczył, że wojsko może utrzymywać blokadę tak długo, jak będzie to konieczne. Analitycy uważają jednak, że przedłużająca się blokada może wiązać się z wysokimi kosztami, nie tylko ze względu na zwiększone ryzyko globalnej recesji spowodowanej niedoborem ropy, ale także z punktu widzenia operacji angażującej ok. 10 tys. amerykańskich marynarzy, marines i lotników, co wyczerpuje zasoby wojskowe i gotowość bojową. Dyrektor ds. budżetu Białego Domu Russ Vought powiedział w środę, że administracja Trumpa nie ustaliła jeszcze przybliżonego zakresu środków, jakich potrzebuje od Kongresu na konflikt z Iranem.
— Czy taktyczne podwojenie wysiłków na kilka tygodni, nawet jeśli zwiększy to krótkoterminowe trudności, zapewni Białemu Domowi lepsze długoterminowe porozumienie, które ograniczy Iran? — dodaje Freymann. — Być może. Jednak głównym powodem, dla którego Trump chce znaleźć sposób na zakończenie tego konfliktu, jest fakt, że kampania bombardowań przeciwko Iranowi zbliża się do kresu.
Każdy wystrzelony przez nas pocisk dalekiego zasięgu osłabia nasz potencjał odstraszania w walce z Chinami.
Trump, pragnący uniknąć pogłębienia konfliktu z Pekinem przed planowaną wizytą w przyszłym miesiącu, widział w tym tygodniu, jak co najmniej jeden chiński tankowiec przedarł się przez blokadę.
— Iran finansuje swoją gospodarkę, wysyłając ropę do Chin, więc jeśli prezydent chce utrzymać presję na Iran, będzie musiał zapewnić, że żadna z tej ropy nie opuści Zatoki Perskiej — podkreśla Jamil N. Jaffer, były główny radca prawny i starszy doradca Komisji Spraw Zagranicznych Senatu USA. — Jeśli Stany Zjednoczone tego nie wyegzekwują, nie ma zbyt wielu dodatkowych środków nacisku na Iran, poza wznowieniem bombardowań lub ponownym otwarciem cieśniny poprzez eskortowanie statków.
Wojna na wyniszczenie
Państwa na całym świecie przygotowują się na potencjalne skutki blokady. Szef Międzynarodowej Agencji Energetycznej powiedział w czwartek agencji Associated Press, że Europa ma w rezerwie "może ok. sześciu tygodni" paliwa lotniczego, zanim niedobór ropy spowoduje masowe odwołania lotów.
— To ekonomiczna gra w pokera, w której Europejczycy i Azjaci znaleźli się w potrzasku — twierdzi europejski dyplomata, który poprosił o zachowanie anonimowości. — Nie widzę, jak [Korpus Strażników Rewolucji Islamskiej] mógłby przegrać, skoro nie ma nic lub prawie nic do stracenia.
Azjatycki dyplomata, również proszący o zachowanie anonimowości, uważa, że przedłużająca się i trwająca ponad miesiąc blokada może oznaczać "długotrwały wstrząs" dla światowej gospodarki. — Dywersyfikacja eksportu poprzez rurociągi i trasy omijające cieśninę Ormuz częściowo rekompensuje straty, ale nie jestem pewien, jak długo te rozwiązania będą działać, ponieważ Iran zawsze może je wyeliminować, jeśli zacznie postrzegać sytuację coraz bardziej jako wojnę na wyniszczenie — mówi.
Jeśli Trump ostatecznie zakończy blokadę i zaakceptuje porozumienie z jakąkolwiek możliwością przyszłego wzbogacania uranu, wywoła to pytania o strategię prezydenta.
— Ta wojna spowodowała wiele szkód materialnych, ofiar śmiertelnych, nie mówiąc już o izolacji, jaką stworzyła dla Stanów Zjednoczonych — twierdzi Christopher Hill, pięciokrotny ambasador USA, który służył pod rządami prezydentów zarówno z Partii Demokratycznej, jak i Republikańskiej.
— Biorąc pod uwagę fakt, że niektóre kluczowe aspekty negocjacji dotyczą kwestii dobrze znanych i skrupulatnie omawianych oraz rozwiązywanych ponad 10 lat temu w ramach procesu JCPOA, trudno jest uzasadnić, a nawet wyjaśnić to, co wydarzyło się w ciągu ostatniego miesiąca — dodaje.
